Micron Document
`:top
`!Modale Tonleitern`!, auch `!modale Skalen`! oder kurz `!Modi`! (Einzahl `*Modus`*, aus `F33f`_`[lateinisch`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Lateinische_Sprache]`_`f `*modus`*) sind

• `F33f`_`[Tonleitern`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Tonleiter]`_`f, die Namen und Tonvorrat der alten europäischen `F33f`_`[Modi`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Kirchentonart]`_`f (Kirchentonarten, Kirchentöne) übernehmen, ohne jedoch die weiteren in der alten Musik wichtigen Eigenschaften der Kirchentöne (`F33f`_`[Ambitus`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Ambitus]`_`f, `F33f`_`[Finalis`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Finalis]`_`f, `F33f`_`[Repercussa`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Repercussa]`_`f, Unterscheidung `F33f`_`[authentisch/plagal`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Plagaltonart]`_`f) zu berücksichtigen. Die kirchentonalen Modi werden im Folgenden auch als Kirchentonleitern bezeichnet
• nicht auf dem `F33f`_`[Dur-Moll`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Dur-Moll-Tonalität]`_`f-System beruhende Tonleitern (z. B. modale Tonleitern im `F33f`_`[modalen Jazz`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Modaler_Jazz]`_`f und in orientalischer Musik).

>>Contents

• `F0af`_`[Ableitung der Kirchentonleitern aus einer Durtonleiter`#ableitung-der-kirchentonleitern-aus-einer-durtonleiter]`_`f
• `F0af`_`[Besondere Merkmale der Kirchentonleitern`#besondere-merkmale-der-kirchentonleitern]`_`f
• `F0af`_`[Moll-geschlechtliche Skalen`#moll-geschlechtliche-skalen]`_`f
• `F0af`_`[Dur-geschlechtliche Skalen`#dur-geschlechtliche-skalen]`_`f
• `F0af`_`[Vervollständigung des Systems (ionisch, äolisch, lokrisch)`#vervollst-ndigung-des-systems-ionisch-olisch-lokrisch]`_`f
• `F0af`_`[Bildliche Darstellung aller Kirchentonleitern mit Hörbeispielen`#bildliche-darstellung-aller-kirchentonleitern-mit-h-rbeispielen]`_`f
• `F0af`_`[Herleitung vier europäischer Skalenfamilien`#herleitung-vier-europ-ischer-skalenfamilien]`_`f
• `F0af`_`[Modi`#modi]`_`f
• `F0af`_`[Skalen`#skalen]`_`f
• `F0af`_`[Umsortiert nach Ähnlichkeit`#umsortiert-nach-hnlichkeit]`_`f
• `F0af`_`[Weitere Tonleitern und -systeme (Linkliste)`#weitere-tonleitern-und-systeme-linkliste]`_`f
• `F0af`_`[Siehe auch`#siehe-auch]`_`f
• `F0af`_`[Einzelnachweise`#einzelnachweise]`_`f

-─

>>Ableitung der Kirchentonleitern aus einer Durtonleiter

Die kirchentonalen Modi können als unterschiedliche Ausschnitte aus dem Tonvorrat einer beliebigen Durtonleiter gedeutet werden, wobei sich die Verhältnisse besonders einfach (ohne Vorzeichen) bei `F33f`_`[C-Dur`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=C-Dur]`_`f gestalten.

Die ionische Tonleiter ist mit der Dur-Tonleiter, die äolische mit der natürlichen `F33f`_`[Moll`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Moll]`_`f-Tonleiter identisch.

Es wird Laien vielleicht überraschen, dass C-Dur und A-Moll so unterschiedlich klingen, obwohl sie genau die gleichen Töne enthalten. Wodurch unterscheiden sie sich dann? Durch den Grundton als den Ton, auf den alle anderen Töne bezogen werden und im Verhältnis zu dem sie dann die zweite, dritte, sechste etc. Stufe sind. Wenn alle Stufen die gleiche Höhe hätten, würde das keine Rolle spielen. Das ist aber nicht der Fall. Die Tonleitern enthalten Ganz- und Halbtonschritte in unregelmäßiger Abfolge. Deshalb macht es einen Unterschied, auf welcher Stufe sich ein Ton befindet. Der besondere Klang einer Tonleiter hängt von der Abfolge der Ganz- und Halbtonschritte ab.

Die modalen Tonleitern können auf jede Stufe der `F33f`_`[chromatischen Tonleiter`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Chromatische_Tonleiter]`_`f `F33f`_`[transponiert`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Transposition_(Musik)]`_`f werden. Um die `F33f`_`[Vorzeichen`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Vorzeichen_(Musik)]`_`f einer bestimmten Transposition ermitteln zu können, ist es nützlich, sich zu merken, auf welcher Stufe der zugehörigen Durtonleiter die Modi errichtet sind.

Weiß man zum Beispiel, dass Dorisch auf der zweiten Stufe der zugeordneten Durtonleiter „steht“, so sieht man sofort, dass e-Dorisch die gleichen Vorzeichen wie `F33f`_`[D-Dur`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=D-Dur]`_`f oder fis-Dorisch die gleichen Vorzeichen wie `F33f`_`[E-Dur`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=E-Dur]`_`f hat. Lydisch steht auf der vierten Stufe einer Durtonleiter, also hat zum Beispiel As-Lydisch die gleichen Vorzeichen wie `F33f`_`[Es-Dur`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Es-Dur]`_`f.

Eine alternative Methode zur Ermittlung der Vorzeichen ergibt sich aus dem folgenden Kapitel.

>>Besondere Merkmale der Kirchentonleitern

Die Kirchentonleitern oder kirchentonalen Modi lassen sich nach ihrer Terz jeweils einem der `F33f`_`[Tongeschlechter`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Tongeschlecht]`_`f `F33f`_`[Dur`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Dur]`_`f oder `F33f`_`[Moll`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Moll]`_`f zuordnen.

In der folgenden Tabelle (sortiert nach der absteigenden „Helligkeit der Klangfarbe“) sind die charakteristischen Töne bzw. diatonischen Akkorde (`F33f`_`[Stufentheorie`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Stufentheorie_(Harmonik)]`_`f) sowie die Halbtonschritte (rote Striche) der jeweiligen Tonart hervorgehoben. Die Verwendung dieser drei Elemente in Verbindung mit der Aufrechterhaltung des tonalen Zentrums (`F33f`_`[Tonika`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Tonika]`_`f) erzeugt die jeweilige „Klangfarbencharakteristik“.

Damit stehen feinere Abstufungen zur Verfügung. Statt z. B. von Dur (= Ionisch; „fröhlich“) nach Moll (= Äolisch; „traurig“) zu wechseln kann über das Einfügen zunächst der b7 (Mixolydisch) und anschließend der b3 (Dorisch) die Modalität graduell gewählt werden.

`t
| Dur | 3 | Lydisch | 1 | 2 | 3 | #4 | 5 | 6 | 7 | Lydische Quarte | I | II | iii | #iv o | V | vi | vii |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Dur | 2 | Ionisch | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | | I | ii | iii | IV | V | vi | vii o |
| Dur | 1 | Mixolydisch | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | b7 | Mixolydische Septime | I | ii | iii o | IV | v | vi | bVII |
| Moll | 0 | Dorisch | 1 | 2 | b3 | 4 | 5 | 6 | b7 | Dorische Sexte | i | ii | bIII | IV | v | vi o | bVII |
| Moll | -1 | Äolisch | 1 | 2 | b3 | 4 | 5 | b6 | b7 | | i | ii o | bIII | iv | v | bVI | bVII |
| Moll | -2 | Phrygisch | 1 | b2 | b3 | 4 | 5 | b6 | b7 | Phrygische Sekunde | i | bII | bIII | iv | v o | bVI | bvii |
| Moll | -3 | Lokrisch | 1 | b2 | b3 | 4 | b5 | b6 | b7 | Lokrische Quinte | i o | bII | biii | iv | bV | bVI | bvii |
`t

Im Folgenden werden die Kirchentonleitern mit der jeweils ähnlichen Dur-/Moll-Tonleiter verglichen. Die Notation ist so gewählt, dass keine `F33f`_`[Vorzeichen`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Vorzeichen_(Musik)]`_`f benötigt werden. Zunächst werden die Tonleitern betrachtet, die auf das mittelalterliche System der Kirchentöne zurückgehen.

>>>Moll-geschlechtliche Skalen

>>>>Dorisch

Die dorische Tonleiter unterscheidet sich von der natürlichen Molltonleiter durch eine erhöhte 6. Stufe, die `!dorische Sext`!.

>>>>Phrygisch

Die phrygische Tonleiter unterscheidet sich von der natürlichen Molltonleiter durch eine erniedrigte 2. Stufe, die `!phrygische Sekunde`!.

>>>Dur-geschlechtliche Skalen

>>>>Lydisch

Die lydische Tonleiter unterscheidet sich von einer Durtonleiter durch eine erhöhte 4. Stufe, die `!lydische Quart`!.

>>>>Mixolydisch

Die mixolydische Tonleiter unterscheidet sich von einer Durtonleiter durch eine erniedrigte 7. Stufe, die `!mixolydische Sept`!.

>>>Vervollständigung des Systems (ionisch, äolisch, lokrisch)

Aus den im 16. Jahrhundert hinzugefügten Modi `!Ionisch`! und `!Äolisch`! gingen das heutige Dur und Moll hervor. Die ionische Skala ist also mit der Durtonleiter, die äolische Skala mit der natürlichen Molltonleiter identisch.

Beim `!lokrischen`! Modus gibt es nicht `*ein`* charakteristisches Unterscheidungsintervall zu Dur oder Moll. Man muss, um aus einer Molltonleiter eine lokrische zu machen, `*zwei`* Stufen erniedrigen, nämlich die zweite und fünfte.

Einen Modus `*Lokrisch`* hat es im System der Kirchentöne nie gegeben. Die Bezeichnung stammt aus der Musiktheorie der griechischen Antike, wo sie eine nie ganz geklärte, eher periphere Rolle spielte. Erst in neuerer Zeit wurde unter der alten Bezeichnung ein neuer („lokrischer“) Modus erfunden, um das System für praktische Zwecke zu vervollständigen. Die lokrische Tonleiter unterscheidet sich von den anderen dadurch, dass über dem Grundton anstelle der reinen eine verminderte Quint (`F33f`_`[Tritonus`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Tritonus]`_`f) liegt, weshalb sie früher als unbrauchbar galt. Im Jazz erfreut sie sich trotzdem als Improvisationsskala einer gewissen Beliebtheit.

>>>Bildliche Darstellung aller Kirchentonleitern mit Hörbeispielen

Die folgenden Grafiken stellen die sieben Kirchentonleitern bildlich dar. (Erläuterung des Schemas)

Im Rahmen seiner `F33f`_`[Fernsehreihe`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Fernsehreihe]`_`f `*Young People’s Concerts`* (Konzerte für junge Leute) mit dem `F33f`_`[New York Philharmonic Orchestra`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=New_York_Philharmonic_Orchestra]`_`f erläuterte `F33f`_`[Leonard Bernstein`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Leonard_Bernstein]`_`f im November 1966 das System der Kirchentonarten in der Folge „What is a Mode?“.`:cite-ref-1[`F5bf`_`[1`#cite-note-1]`_`f]

>>Herleitung vier europäischer Skalenfamilien

Aus den Modi der Tonleitern 1. `F33f`_`[Dur`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Dur]`_`f, 2. `F33f`_`[melodisch Moll`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Melodisch_Moll_aufwärts]`_`f, 3. harmonisch Moll und 4. `F33f`_`[harmonisch Dur`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Harmonisch_Dur]`_`f lassen sich vier Familien von Skalen aufbauen, von denen die erste Familie die obigen Kirchentonarten sind. Die beiden ersten Familien kommen mit Halb- und Ganztonschritten aus, die dritte und vierte führen einen „Anderthalbtonschritt“ ein.

Die hier verwendete Nummerierung der Familien ist willkürlich. Die Nummerierung der Stufen ist so im Jazz üblich, nicht aber eindeutig. So kann die 2. Familie anders als hier statt auf „aufsteigend melodisch Moll“ sich auch auf Lydian Dominant als Mutterskala beziehen. Man spricht dann von der `F33f`_`[Heptatonia Sekunda`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Heptatonia_Secunda]`_`f, erhält aber dieselben Modi und Skalen.

>>>Modi

d. h. Stufen der Ausgangstonleiter

`t
| Familie | Stufe | Popular Name (engl.) | Systematischer Name | 1 | b2 | 2 | b3 | 3 | 4 | #4/b5 | 5 | b6 | 6 | b7 | 7 | 1 | b2 | 2 | b3 | 3 | 4 | #4/b5 | 5 | b6 | 6 | b7 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | I | Major | Ionisch | x | | x | | x | x | | x | | x | | x | x | | x | | x | x | | x | | x | |
| 1 | II | Dorian | Dorisch | x | | x | | x | x | | x | | x | | x | x | | x | | x | x | | x | | x | |
| 1 | III | Phrygian | Phrygisch | x | | x | | x | x | | x | | x | | x | x | | x | | x | x | | x | | x | |
| 1 | IV | Lydian | Lydisch | x | | x | | x | x | | x | | x | | x | x | | x | | x | x | | x | | x | |
| 1 | V | Mixolydian | Mixolydisch | x | | x | | x | x | | x | | x | | x | x | | x | | x | x | | x | | x | |
| 1 | VI | Natural Minor | Äolisch | x | | x | x | | x | | x | x | | x | | x | | x | | x | x | | x | | x | |
| 1 | VII | Locrian | Lokrisch | x | | x | | x | x | | x | | x | | x | x | | x | | x | x | | x | | x | |
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| 2 | VII | Altered / Super Locrian | Ionisch #1 | x | | x | x | | x | | x | | x | | x | x | | x | x | | x | | x | | x | |
| 2 | I | Ascending Melodic Minor | Dorisch #7 | x | | x | x | | x | | x | | x | | x | x | | x | x | | x | | x | | x | |
| 2 | II | Dorian b2 | Phrygisch #6 | x | | x | x | | x | | x | | x | | x | x | | x | x | | x | | x | | x | |
| 2 | III | Lydian Augmented | Lydisch #5 | x | | x | x | | x | | x | | x | | x | x | | x | x | | x | | x | | x | |
| 2 | IV | Lydian Dominant | Mixolydisch #4 | x | | x | x | | x | | x | | x | | x | x | | x | x | | x | | x | | x | |
| 2 | V | Aeolian Dominant | Äolisch #3 | x | | x | x | | x | | x | | x | | x | x | | x | x | | x | | x | | x | |
| 2 | VI | Half Diminished | Lokrisch #2 | x | | x | x | | x | | x | | x | | x | x | | x | x | | x | | x | | x | |
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| 3 | III | Major #5 / Major Augmented | Ionisch #5 | x | | x | x | | x | | x | x | | | x | x | | x | x | | x | | x | x | | |
| 3 | IV | Dorian #4 | Dorisch #4 | x | | x | x | | x | | x | x | | | x | x | | x | x | | x | | x | x | | |
| 3 | V | Phrygian Dominant | Phrygisch #3 | x | | x | x | | x | | x | x | | | x | x | | x | x | | x | | x | x | | |
| 3 | VI | Lydian #2 | Lydisch #2 | x | | x | x | | x | | x | x | | | x | x | | x | x | | x | | x | x | | |
| 3 | VII | Altered Dominant bb7 | Mixolydisch #1 | x | | x | x | | x | | x | x | | | x | x | | x | x | | x | | x | x | | |
| 3 | I | Harmonic Minor | Äolisch #7 | x | | x | x | | x | | x | x | | | x | x | | x | x | | x | | x | x | | |
| 3 | II | Locrian #6 | Lokrisch #6 | x | | x | x | | x | | x | x | | | x | x | | x | x | | x | | x | x | | |
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| 4 | I | Harmonic Major | Ionisch b6 | x | | x | | x | x | | x | x | | | x | x | | x | | x | x | | x | x | | |
| 4 | II | Dorian b5 | Dorisch b5 | x | | x | | x | x | | x | x | | | x | x | | x | | x | x | | x | x | | |
| 4 | III | Phrygian b4 | Phrygisch b4 | x | | x | | x | x | | x | x | | | x | x | | x | | x | x | | x | x | | |
| 4 | IV | Lydian b3 | Lydisch b3 | x | | x | | x | x | | x | x | | | x | x | | x | | x | x | | x | x | | |
| 4 | V | Mixolydian b2 | Mixolydisch b2 | x | | x | | x | x | | x | x | | | x | x | | x | | x | x | | x | x | | |
| 4 | VI | Lydian Augmented #2 | Äolisch b1 | x | | x | | x | x | | x | x | | | x | x | | x | | x | x | | x | x | | |
| 4 | VII | Locrian bb7 | Lokrisch b7 | x | | x | | x | x | | x | x | | | x | x | | x | | x | x | | x | x | | |
`t

>>>Skalen

d. h. Intervallfolgen wie oben, aber ab demselben Grundton

`t
| Familie | Stufe | Popular Name (engl.) | Systematischer Name | 1 | b2 | 2 | b3 | 3 | 4 | #4/b5 | 5 | b6 | 6 | b7 | 7 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | I | Major | Ionisch | x | | x | | x | x | | x | | x | | x |
| 1 | II | Dorian | Dorisch | x | | x | x | | x | | x | | x | x | |
| 1 | III | Phrygian | Phrygisch | x | x | | x | | x | | x | x | | x | |
| 1 | IV | Lydian | Lydisch | x | | x | | x | | x | x | | x | | x |
| 1 | V | Mixolydian | Mixolydisch | x | | x | | x | x | | x | | x | x | |
| 1 | VI | Natural Minor | Äolisch | x | | x | x | | x | | x | x | | x | |
| 1 | VII | Locrian | Lokrisch | x | x | | x | | x | x | | x | | x | |
| | | | | | | | | | | | | | | | |
| 2 | VII | Altered / Super Locrian | Ionisch #1 | x | x | | x | x | | x | | x | | x | |
| 2 | I | Ascending Melodic Minor | Dorisch #7 | x | | x | x | | x | | x | | x | | x |
| 2 | II | Dorian b2 | Phrygisch #6 | x | x | | x | | x | | x | | x | x | |
| 2 | III | Lydian Augmented | Lydisch #5 | x | | x | | x | | x | | x | x | | x |
| 2 | IV | Lydian Dominant | Mixolydisch #4 | x | | x | | x | | x | x | | x | x | |
| 2 | V | Aeolian Dominant | Äolisch #3 | x | | x | | x | x | | x | x | | x | |
| 2 | VI | Half Diminished | Lokrisch #2 | x | | x | x | | x | x | | x | | x | |
| | | | | | | | | | | | | | | | |
| 3 | III | Major #5 / Major Augmented | Ionisch #5 | x | | x | | x | x | | | x | x | | x |
| 3 | IV | Dorian #4 | Dorisch #4 | x | | x | x | | | x | x | | x | x | |
| 3 | V | Phrygian Dominant | Phrygisch #3 | x | x | | | x | x | | x | x | | x | |
| 3 | VI | Lydian #2 | Lydisch #2 | x | | | x | x | | x | x | | x | | x |
| 3 | VII | Altered Dominant bb7 | Mixolydisch #1 | x | x | | x | x | | x | | x | x | | |
| 3 | I | Harmonic Minor | Äolisch #7 | x | | x | x | | x | | x | x | | | x |
| 3 | II | Locrian #6 | Lokrisch #6 | x | x | | x | | x | x | | | x | x | |
| | | | | | | | | | | | | | | | |
| 4 | I | Harmonic Major | Ionisch b6 | x | | x | | x | x | | x | x | | | x |
| 4 | II | Dorian b5 | Dorisch b5 | x | | x | x | | x | x | | | x | x | |
| 4 | III | Phrygian b4 | Phrygisch b4 | x | x | | x | x | | | x | x | | x | |
| 4 | IV | Lydian b3 | Lydisch b3 | x | | x | x | | | x | x | | x | | x |
| 4 | V | Mixolydian b2 | Mixolydisch b2 | x | x | | | x | x | | x | | x | x | |
| 4 | VI | Lydian Augmented #2 | Äolisch b1 | x | | | x | x | | x | | x | x | | x |
| 4 | VII | Locrian bb7 | Lokrisch b7 | x | x | | x | | x | x | | x | x | | |
`t

>>>Umsortiert nach Ähnlichkeit

Hervorgehoben (o) sind die Töne, die gegen Dur bzw. (natürlich) Moll abweichen.

`t
| | Familie | Stufe | Popular Name (engl.) | Systematischer Name | 1 | b2 | 2 | b3 | 3 | 4 | #4/b5 | 5 | b6 | 6 | b7 | 7 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Dur | 1 | IV | Lydian | Lydisch | x | | x | | x | | o | x | | x | | x |
| Dur | 2 | III | Lydian Augmented | Lydisch #5 | x | | x | | x | | o | | o | x | | x |
| Dur | 2 | IV | Lydian Dominant | Mixolydisch #4 | x | | x | | x | | o | x | | x | o | |
| Dur | 1 | I | Major | Ionisch | x | | x | | x | x | | x | | x | | x |
| Dur | 3 | III | Major Augmented | Ionisch #5 | x | | x | | x | x | | | o | x | | x |
| Dur | 4 | I | Harmonic Major | Ionisch b6 | x | | x | | x | x | | x | o | | | x |
| Dur | 1 | V | Mixolydian | Mixolydisch | x | | x | | x | x | | x | | x | o | |
| Dur | 2 | V | Aeolian Dominant | Äolisch #3 | x | | x | | x | x | | x | o | | o | |
| Dur | 4 | V | Mixolydian b2 | Mixolydisch b2 | x | o | | | x | x | | x | | x | o | |
| Dur | 3 | V | Phrygian Dominant | Phrygisch #3 | x | o | | | x | x | | x | o | | o | |
| Moll | 1 | II | Dorian | Dorisch | x | | x | x | | x | | x | | o | x | |
| Moll | 2 | II | Dorian b2 | Phrygisch #6 | x | o | | x | | x | | x | | o | x | |
| Moll | 3 | IV | Dorian #4 | Dorisch #4 | x | | x | x | | | o | x | | o | x | |
| Moll | 4 | II | Dorian b5 | Dorisch b5 | x | | x | x | | x | o | | | o | x | |
| Moll | 1 | VI | Natural Minor | Äolisch | x | | x | x | | x | | x | x | | x | |
| Moll | 3 | I | Harmonic Minor | Äolisch #7 | x | | x | x | | x | | x | x | | | o |
| Moll | 2 | I | Ascending Melodic Minor | Dorisch #7 | x | | x | x | | x | | x | | o | | o |
| Moll | 1 | III | Phrygian | Phrygisch | x | o | | x | | x | | x | x | | x | |
| Moll | 1 | VII | Locrian | Lokrisch | x | o | | x | | x | o | | x | | x | |
| Moll | 3 | II | Locrian #6 | Lokrisch #6 | x | o | | x | | x | o | | | o | x | |
| Moll | 2 | VI | Half Diminished | Lokrisch #2 | x | | x | x | | x | o | | x | | x | |
| Moll | 4 | IV | Lydian b3 | Lydisch b3 | x | | x | x | | | o | x | | o | | o |
| Moll | 4 | VII | Locrian bb7 | Lokrisch b7 | x | o | | x | | x | o | | x | o | | |
| b3/3 | 2 | VII | Altered / Super Locrian | Ionisch #1 | x | x | | x | x | | x | | x | | x | |
| b3/3 | 3 | VI | Lydian #2 | Lydisch #2 | x | | | x | x | | x | x | | x | | x |
| b3/3 | 3 | VII | Altered Dominant bb7 | Mixolydisch #1 | x | x | | x | x | | x | | x | x | | |
| b3/3 | 4 | III | Phrygian b4 | Phrygisch b4 | x | x | | x | x | | | x | x | | x | |
| b3/3 | 4 | VI | Lydian Augmented #2 | Äolisch b1 | x | | | x | x | | x | | x | x | | x |
`t

Viele dieser Skalen haben weitere Namen. So wird z. B. 3-IV (Dorisch #4) auch die rumänische Skala genannt. Eine klassische Verwendung dieser Skala findet sich in der `F33f`_`[3. Gnossienne`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Gnossiennes]`_`f von `F33f`_`[Erik Satie`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Erik_Satie]`_`f. Sie wird aber auch im `F33f`_`[Metal`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Metal]`_`f verwendet.

>>Weitere Tonleitern und -systeme (Linkliste)

• `F33f`_`[Pentatonik`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Pentatonik]`_`f
• `F33f`_`[Ganztonleiter`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Ganztonleiter]`_`f
• `F33f`_`[phrygisch-dominante Tonleiter`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Phrygisch-dominante_Tonleiter]`_`f
• arabische `F33f`_`[Maqamat`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Maqam_(Musik)]`_`f und türkische Maqamlar
• `F33f`_`[Zigeunertonleitern`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Zigeunertonleiter]`_`f
• `F33f`_`[Mi-Sheberach`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Mi_Sheberach]`_`f-Tonleiter
• `F33f`_`[alterierte Skala`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Alterierte_Skala]`_`f
• `F33f`_`[enigmatische Leiter`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Enigmatische_Leiter]`_`f
• `F33f`_`[verminderte Skala`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Verminderte_Skala]`_`f
• die frühgriechischen `F33f`_`[Aulos-Modi`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Aulos-Modus]`_`f
• `F33f`_`[Ragas`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Raga]`_`f der `F33f`_`[indischen Musik`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Indische_Musik]`_`f
• `F33f`_`[Dastgah`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Dastgah]`_`f-System der `F33f`_`[persischen Musik`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Iranische_Musik]`_`f
• die zwölf `F33f`_`[Lü`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Chinesische_Tonleitern]`_`f der `F33f`_`[chinesischen Musik`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Chinesische_Musik]`_`f
• `F33f`_`[Slendro`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Slendro]`_`f und `F33f`_`[Pélog`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Pélog]`_`f der `F33f`_`[Gamelanmusik`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Gamelan]`_`f auf den `F33f`_`[indonesischen`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Indonesien]`_`f Inseln `F33f`_`[Java`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Java_(Insel)]`_`f und `F33f`_`[Bali`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Bali]`_`f
• `F33f`_`[Bluestonleiter`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Bluestonleiter]`_`f (siehe auch `F33f`_`[Blue Notes`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Blue_Note]`_`f)
• `F33f`_`[Shepard-Skala`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Shepard-Skala]`_`f
• `F33f`_`[Japanische Tonleitern`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Japanische_Tonleitern]`_`f

>>Siehe auch

• `F33f`_`[Modi mit begrenzten Transpositionsmöglichkeiten`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Modi_mit_begrenzten_Transpositionsmöglichkeiten]`_`f

>>Einzelnachweise

`:cite-note-1`!1.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-1]`_`f `*Young People's Concert: "What is a Mode?" / Bernstein · New York Philharmonic.`* Abgerufen am 27. November 2023 (deutsch).

`c`F0af`_`[↑ Back to top`#top]`_`f`a